Yurish paytida bo‘g‘imlardan qarsillash yoki g‘ichirlash ovozi chiqishi ko‘p uchraydigan holatdir. Ba’zan u og‘riqsiz bo‘ladi va harakatga xalaqit bermaydi, ba’zan esa tizzalar, son bo‘g‘imlari, oyoq panjasi yoki boshqa bo‘g‘imlarda noqulaylik, qotishish yoki bezovta qiluvchi hissiyotlar bilan birga kuzatiladi.
Agar bo‘g‘imlar yurish paytida muntazam qarsillasa, ovoz kuchaysa yoki og‘riq, shish va harakat cheklanishi bilan birga bo‘lsa, bu harakat-tayanch tizimidagi muammo belgisi bo‘lishi mumkin. Bo‘g‘im qarsillashi qachon normal holat, qachon esa shifokor ko‘rigini talab qilishini bilish muhim.
Bo‘g‘im qarsillashi — bu harakat vaqtida paydo bo‘ladigan tovush yoki sezgi. U yurishda, zinadan chiqishda, cho‘kkalashda, o‘tirib-turishda yoki gavdani burishda kuzatilishi mumkin. Ko‘pincha odamlar tizza, son bo‘g‘imi, boldir-to‘piq, yelka yoki barmoqlarda qarsillashni sezadi.
Qarsillashning o‘zi har doim ham kasallik belgisi emas. Ba’zan bu bo‘g‘im tuzilishi, suyuqlik miqdorining kamayishi, boylamlar joylashuvi o‘zgarishi yoki oddiy yuklama bilan bog‘liq bo‘ladi. Ammo agar qarsillash yaqinda boshlangan bo‘lsa, kuchaysa yoki og‘riq bilan birga kuzatilsa, bunga e’tibor berish kerak.
Ayrim hollarda yurish paytida bo‘g‘im qarsillashi kasallik bilan bog‘liq bo‘lmaydi. Bu fiziologik holat bo‘lishi mumkin, ayniqsa:
u kamdan-kam sodir bo‘lsa;
og‘riq bo‘lmasa;
shish kuzatilmasa;
harakat cheklanmasa;
holat vaqt o‘tishi bilan yomonlashmasa.
Ba’zi odamlarda bo‘g‘imlar boylam tuzilishi, yuqori harakatchanlik, kamharakatlik yoki uzoq vaqt bir holatda o‘tirib qolish sababli qarsillaydi. Ba’zan uyg‘ongandan keyin yoki uzoq vaqt bir xil holatda turgandan so‘ng qarsillash paydo bo‘lib, biroz harakatdan keyin yo‘qoladi.
Agar qarsillash boshqa belgilar bilan birga bo‘lmasa, ko‘pincha xavfli emas. Lekin baribir bo‘g‘im holatini kuzatib borish kerak.
Agar yurish paytida bo‘g‘im qarsillashi og‘riq, qotishish yoki boshqa noqulay belgilar bilan birga bo‘lsa, bu mutaxassis ko‘rigini talab qilishi mumkin. Ayniqsa quyidagi hollarda shifokorga murojaat qilish kerak:
qarsillash doimiy bo‘lib qolsa;
bo‘g‘im og‘risa;
shish paydo bo‘lsa;
bo‘g‘im qizarib yoki issiq bo‘lib qolsa;
harakat cheklansa;
ertalab qotishish bo‘lsa;
yurishda, zinadan chiqishda yoki mashqda qarsillash kuchaysa;
jarohatdan keyin bo‘g‘im “chertillay” boshlasa;
bir xil bo‘g‘im muntazam qarsillasa.
Bunday belgilar zo‘riqish, yallig‘lanish, bo‘g‘im yuzalarining yeyilishi, boylamlar muammosi yoki boshqa holatlarni ko‘rsatishi mumkin.
Bo‘g‘imlar yurish paytida qarsillashining sabablari bir nechta bo‘lishi mumkin. Eng ko‘p uchraydiganlari:
jismoniy zo‘riqish;
kamharakatlik;
ortiqcha vazn;
noqulay poyabzal;
yassi oyoqlik;
jarohat oqibatlari;
yoshga bog‘liq o‘zgarishlar;
yallig‘lanish jarayonlari;
moddalar almashinuvi buzilishi;
mushak va boylamlarning kuchsizligi;
bo‘g‘im suyuqligi tarkibining o‘zgarishi.
Ba’zan tizza va boshqa bo‘g‘imlardagi qarsillash faqat bo‘g‘imning o‘zi bilan emas, balki yurish uslubi, oyoq holati, qomat yoki umurtqa pog‘onasiga tushadigan yuk bilan ham bog‘liq bo‘ladi. Shuning uchun bu holatni faqat bitta joy bilan bog‘lab baholash to‘g‘ri emas.
Ko‘pincha odamlar aynan yurish paytida tizza qarsillashini sezadi. Buning sababi tizza bo‘g‘imiga har kuni katta yuk tushishidir: yurishda, zinadan chiqishda, cho‘kkalashda va o‘tirib-turishda.
Agar tizza og‘rimasa, bu ko‘proq yuklama yoki harakat mexanikasi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Ammo qarsillash bilan birga og‘riq, shish, beqarorlik yoki yurishda qiyinchilik paydo bo‘lsa, shifokorga murojaat qilish kerak. Bunday belgilar tog‘ay shikastlanishi, yallig‘lanish yoki boshqa o‘zgarishlarni ko‘rsatishi mumkin.
Son bo‘g‘imida qarsillash yurishda, burilganda yoki o‘rindan turganda sezilishi mumkin. Ba’zan bu mushak tarangligi, qomat muammolari yoki boylamlar ishlashidagi o‘zgarishlar bilan bog‘liq bo‘ladi. Agar qarsillash chov sohasida, sonda og‘riq yoki harakat cheklanishi bilan birga bo‘lsa, mutaxassis ko‘rigi kerak.
Oyoq panjasi yoki boldir-to‘piq bo‘g‘imlarida qarsillash ham yurish paytida tez-tez uchraydi. Bu yassi oyoqlik, noqulay poyabzal, ortiqcha yuklama yoki oldingi jarohat bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Agar oyoq muntazam qarsillab, yurishda noqulaylik tug‘dirsa, konsultatsiyani kechiktirmagan ma’qul.
Yurish paytida bo‘g‘imlar qarsillasa, odatda birinchi navbatda ortopedga murojaat qilinadi. Bu shifokor suyaklar, bo‘g‘imlar, boylamlar, umurtqa pog‘onasi va harakat-tayanch tizimining boshqa tuzilmalari bilan shug‘ullanadi. Ortoped qarsillash yuklama, anatomik xususiyat, qomat yoki bo‘g‘im kasalligi bilan bog‘liqmi — shuni aniqlashga yordam beradi.
Agar qarsillash og‘riq, shish, qotishish yoki bir nechta bo‘g‘im yallig‘lanishi bilan birga bo‘lsa, revmatolog kerak bo‘lishi mumkin. Agar qarsillash yiqilish, jarohat yoki urilishdan keyin boshlangan bo‘lsa, travmatolog to‘g‘ri mutaxassis hisoblanadi.
Ba’zi hollarda shifokor oddiy ko‘rik yetarlimi yoki qo‘shimcha tekshiruv kerakmi — shuni belgilaydi. Faqat qarsillashga qarab o‘zingizga tashxis qo‘yish to‘g‘ri emas.
Agar yurish paytida bo‘g‘im qarsillashi tez-tez kuzatilsa yoki og‘riq bilan birga bo‘lsa, shifokor tekshiruv tayinlashi mumkin. Tekshiruvlar odatda shikoyatlar, simptom joylashuvi va taxminiy sababga bog‘liq bo‘ladi.
Diagnostika quyidagilarni o‘z ichiga olishi mumkin:
ortoped yoki boshqa mutaxassis ko‘rigi;
shikoyatlar va kasallik tarixini tahlil qilish;
rentgen;
bo‘g‘im UZI;
ko‘rsatma bo‘lsa MRT;
laborator tahlillar.
Bu tekshiruvlar yallig‘lanish, tog‘ay shikastlanishi, boylam o‘zgarishi, jarohat oqibatlari yoki boshqa sabablarni aniqlashga yordam beradi. Sabab qanchalik erta topilsa, to‘g‘ri davolashni tanlash shunchalik oson bo‘ladi.
Agar qarsillash og‘riq va boshqa xavotirli belgilar bilan birga bo‘lmasa, jismoniy faollik va kundalik odatlarga e’tibor berish foydali. Quyidagilar yordam berishi mumkin:
muntazam o‘rtacha jismoniy faollik;
mushaklarni mustahkamlash;
vaznni nazorat qilish;
qulay poyabzal kiyish;
uzoq o‘tirishda tanaffus qilish;
keskin zo‘riqishdan saqlanish;
sport yoki uzoq yurishdan oldin isinib olish.
Ammo qarsillash kuchaysa yoki og‘riq paydo bo‘lsa, uy sharoitidagi choralar yetarli bo‘lmaydi. Asosiy sababni aniqlash kerak bo‘ladi.
Kimyo University Hospitalda yurish paytida bo‘g‘im qarsillashi bilan murojaat qilgan bemorlar tajribali mutaxassislarga murojaat qilib, bo‘g‘im holatini baholash, ehtimoliy sababni aniqlash va keyingi qadamlarni belgilashlari mumkin. Klinikada harakat-tayanch tizimi muammolari bilan ishlaydigan shifokorlar qabul qiladi va qarsillash qachon norma, qachon esa davolash kerakligini tushuntirishga yordam beradi.
Agar bo‘g‘imlar harakat paytida muntazam qarsillasa, og‘risa yoki odatdagi faoliyatga xalaqit bersa, konsultatsiyani kechiktirmaslik kerak. Professional ko‘rik sababni aniqlashga va muhim o‘zgarishlarni o‘tkazib yubormaslikka yordam beradi.
