Bo‘g‘im og‘rig‘i har xil yoshdagi odamlar duch keladigan keng tarqalgan muammodir. Ba’zan u jismoniy zo‘riqish, uzoq yurish, sport mashqlari yoki sovqotishdan keyin paydo bo‘ladi, ba’zan esa doimiy tus olib, odatdagidek harakat qilish, ishlash va dam olishga xalaqit beradi.
Agar bo‘g‘imlar muntazam og‘risa, shishsa, ertalab qotishish bo‘lsa yoki og‘riq vaqt o‘tishi bilan kuchaysa, shifokorga borishni kechiktirmaslik kerak. Sabab qanchalik erta aniqlansa, to‘g‘ri davolashni tanlash va asoratlardan saqlanish shunchalik oson bo‘ladi.
Agar bo‘g‘im jismoniy zo‘riqishdan keyin og‘rib, bir-ikki kunda yengillashsa, sabab vaqtinchalik bo‘lishi mumkin. Ammo og‘riq qaytalanaversa, kuchaysa yoki boshqa belgilar bilan birga bo‘lsa, bu mutaxassisga murojaat qilish uchun sababdir.
Quyidagi holatlarga e’tibor berish kerak:
bo‘g‘im og‘rig‘i bir necha kun davom etsa va o‘tmasa;
shish, qizarish yoki issiqlik hissi paydo bo‘lsa;
harakat cheklansa;
ertalab qotishish bo‘lsa;
yurishda, zinadan chiqishda yoki jismoniy faollikda og‘riq kuchaysa;
bo‘g‘imlar g‘ijirlagan, chertillagan yoki o‘zgargan ko‘rinsa;
og‘riq bitta bo‘g‘imda yoki bir nechta bo‘g‘imda kuzatilsa.
Bunday belgilar oddiy zo‘riqishdan tashqari, yallig‘lanish, yoshga bog‘liq o‘zgarishlar, jarohat yoki harakat-tayanch tizimi kasalliklarini ham ko‘rsatishi mumkin.
Bo‘g‘imlar og‘risa, ko‘pincha birinchi murojaat qilinadigan mutaxassis — ortoped. Bu shifokor suyaklar, bo‘g‘imlar, boylamlar, umurtqa pog‘onasi va harakat-tayanch tizimining boshqa tuzilmalari bilan shug‘ullanadi. Ortoped tizza, yelka, tirsak, son, qo‘l va oyoq bo‘g‘imlaridagi og‘riqlarda yordam beradi.
Agar og‘riq yallig‘lanish, shish, ertalabki qotishish yoki bir nechta bo‘g‘imning zararlanishi bilan bog‘liq bo‘lsa, revmatolog ham kerak bo‘lishi mumkin. Ayrim hollarda travmatolog zarur bo‘ladi, ayniqsa og‘riq urilish, yiqilish yoki chiqishdan keyin boshlangan bo‘lsa.
Ba’zan odam bo‘g‘im og‘riganda qaysi shifokorga borishni bilmay, o‘zicha davolanib yuradi. Ammo avval mutaxassis ko‘rigidan o‘tgan ma’qul, shunda shifokor belgilarni baholab, sizga qaysi tekshiruv kerakligini aytadi.
Quyidagi holatlarda ortopedga murojaat qilish kerak:
zo‘riqishdan keyin og‘riq bo‘lsa;
noqulay holatda uzoq qolishdan keyin og‘riq paydo bo‘lsa;
qomat buzilishi bo‘lsa;
yassi oyoqlik bo‘lsa;
jarohat oqibatlari bo‘lsa;
harakat cheklansa;
bo‘g‘im shakli o‘zgarsa;
tizza, yelka, tirsak, son yoki qo‘l bo‘g‘imida og‘riq bo‘lsa.
Ortoped nafaqat bo‘g‘imning o‘zini, balki butun harakat-tayanch tizimining ishlashini ham baholaydi. Ayniqsa og‘riq qayta-qayta takrorlansa, yurishga, zinadan chiqishga, uyqudan keyin turishga yoki kundalik ishlarga xalaqit bersa, bu juda muhim.
Agar bo‘g‘im og‘rig‘i shish, ertalabki qotishish, holsizlik, tana haroratining ko‘tarilishi yoki bir nechta bo‘g‘imning bir vaqtda og‘rishi bilan kuzatilsa, shifokor revmatologga yuborishi mumkin.
Revmatolog bo‘g‘imlarning yallig‘lanish kasalliklari, autoimmun jarayonlar yoki tizimli buzilishlardan shubha bo‘lganda kerak bo‘ladi. Bunday holatlarda tashxisni kechiktirmaslik muhim, chunki erta murojaat bo‘g‘im harakatchanligini saqlash va asoratlarni kamaytirishga yordam beradi.
Agar bo‘g‘im og‘rig‘i yiqilish, urilish, sport mashqlari yoki keskin harakatdan keyin paydo bo‘lsa, travmatolog kerak bo‘lishi mumkin. U boylamlar shikastlanganmi, chiqish, cho‘zilish, darz ketish yoki boshqa jarohat bormi — shuni tekshiradi.
Ayniqsa quyidagi holatlarda shifokorga borish muhim:
bo‘g‘im shishib qolsa;
oyoqqa tayanish qiyin bo‘lsa;
harakatda og‘riq keskin kuchaysa;
beqarorlik hissi paydo bo‘lsa;
harakat cheklansa.
Ko‘pincha bemorlar quyidagi bo‘g‘imlarda og‘riqdan shikoyat qiladi:
tizza bo‘g‘imi;
son bo‘g‘imi;
yelka bo‘g‘imi;
tirsak bo‘g‘imi;
qo‘l panjasi bo‘g‘imlari;
oyoq panjasi bo‘g‘imlari.
Tizzadagi og‘riq ko‘pincha yuklama, ortiqcha vazn, sport jarohatlari yoki yoshga bog‘liq o‘zgarishlar bilan bog‘liq bo‘ladi. Yelkadagi og‘riq ko‘pincha zo‘riqish, noto‘g‘ri uyqu holati yoki yallig‘lanishdan keyin paydo bo‘ladi. Son bo‘g‘imi og‘rig‘i yurish va turishga xalaqit berishi mumkin, qo‘l panjalaridagi og‘riq esa ko‘pincha yallig‘lanish yoki ortiqcha yuklama bilan bog‘liq bo‘ladi.
Bo‘g‘im og‘rig‘ining sabablari ko‘p bo‘lishi mumkin. Eng ko‘p uchraydiganlari:
jismoniy zo‘riqish;
jarohat;
yallig‘lanish;
yoshga bog‘liq o‘zgarishlar;
moddalar almashinuvi buzilishi;
ortiqcha vazn;
yassi oyoqlik;
kamharakat turmush tarzi;
noqulay poyabzal;
uzoq vaqt bir xil holatda ishlash.
Ba’zan bo‘g‘im og‘rig‘i faqat bo‘g‘imning o‘zidan emas, balki mushaklar, boylamlar, umurtqa pog‘onasi yoki nervlar bilan bog‘liq muammolardan ham kelib chiqadi. Shuning uchun faqat og‘riq qoldiruvchi vositalar bilan cheklanib qolmasdan, sababini aniqlash muhim.
Quyidagi holatlarda tez yordam yoki shifokorga zudlik bilan murojaat qilish kerak:
kuchli shish;
qizarish;
bo‘g‘im ustidagi terining issiqlashishi;
kuchli qotishish;
normal harakat qila olmaslik;
bo‘g‘im deformatsiyasi;
jarohatdan keyin keskin og‘riq;
og‘riqning tez kuchayishi;
tana haroratining ko‘tarilishi.
Bu belgilar jiddiy yallig‘lanish, jarohat yoki boshqa tibbiy yordam talab qiladigan holatni ko‘rsatishi mumkin.
Bo‘g‘im og‘rig‘ida shifokor sababni aniqlash uchun tekshiruvlar buyurishi mumkin. Bu odatda shikoyatlar, ko‘rik va taxminiy tashxisga bog‘liq bo‘ladi.
Tekshiruvlar quyidagilarni o‘z ichiga olishi mumkin:
ortoped yoki revmatolog ko‘rigi;
shikoyatlar va kasallik tarixini tahlil qilish;
rentgen;
bo‘g‘im UZI;
ko‘rsatma bo‘lsa MRT;
laborator tahlillar.
Tekshiruvni o‘zboshimchalik bilan tanlamagan ma’qul. Avval konsultatsiyadan o‘tib, keraksiz tekshiruvlardan saqlanish va aniq javob olish yaxshiroq.
Kimyo University Hospitalda bo‘g‘im og‘rig‘i bilan murojaat qilgan bemorlar og‘riq sababini aniqlashga, bo‘g‘im holatini baholashga va keyingi qadamlarni belgilashga yordam beradigan tajribali mutaxassislarga murojaat qilishlari mumkin. Klinikada harakat-tayanch tizimi muammolari bilan ishlaydigan shifokorlar qabul qiladi va qaysi mutaxassisga borish kerakligini aniqlashga yordam beradi.
Agar bo‘g‘im og‘rig‘i yurish, ishlash, sport bilan shug‘ullanishga xalaqit bersa yoki jarohatdan keyin paydo bo‘lgan bo‘lsa, uni o‘z-o‘zidan o‘tishini kutib o‘tirmagan ma’qul. Professional maslahat muammoning asl manbasini tezroq aniqlashga va to‘g‘ri davolashni boshlashga yordam beradi.
